O owczarkach szkockich collie
Pochodzenie owczarka szkockiego collie zawsze było trochę niejasne, chociaż bardzo prawdopodobne jest, że jego przodkiem był starożytny pies pasterski. Starożytni Rzymianie wysyłali na Wyspy Brytyjskie swoje owce, najczęściej pochodzące z południa ówczesnej Mauretanii. Pasterze, którzy towarzyszyli stadom w podróży, zabierali ze sobą cienkoskóre, krótkowłose psy pasterskie przywiezione od Fenicjan. Te krótkowłose, mało odporne psy nie sprawdziły się w surowym, wilgotnym angielskim klimacie. Jedynym ich potomkiem wydaje się być welsh hillman, ale występuje on obecnie bardzo rzadko.
Rzymianie importowali również większe, silne psy używane do pilnowania bydła, koni i dużych stad owiec. Psy te miały krótki, lecz gęsty i szorstki włos okrywowy, zupełnie nieprzemakalny, chroniący przed ukąszeniami owadów i długą, szorstką trawą, oraz miękki i gęsty podszerstek chroniący przed zimnem. Były one nazywane niedźwiedziowłosymi. W czasie następnych wieków krzyżowano je z psami przybyłymi z terenów Afryki Północnej w celu wyhodowania psów o lepszym, spokojniejszym temperamencie i bardziej podatnych na tresurę. Ślady collie w postaci zbliżonej do współczesnej można znaleźć na Wyspach Brytyjskich w XVI wieku. Zawdzięczają one bardzo dużo szkockim pasterzom, którzy zrobili wiele dla rozwoju ich eksterieru, ale jeszcze więcej dla ich charakteru i temperamentu.
Charakter jest bardzo istotny dla psa, mającego pracować z owcami i jagniętami na górzystych terenach, często poza zasięgiem wzroku pasterza. Oryginalną, pierwotną nazwą rasy była nazwa colley. Wiele jest tłumaczeń, ale najbardziej prawdopodobne wydaje się być pochodzenie od słowa col, co w języku anglo-saksońskim znaczyło czarny - taka była pierwotna maść tej rasy.
Uważa się, że szkockie psy pasterskie były krzyżowane z seterami irlandzkimi i szkockimi) oraz nowofunlandami, ale są to tylko przypuszczenia. Pewne natomiast jest, że ówcześni pasterze poprzez selekcję usiłowali wyhodować psa wytrwałego, obdarzonego posuwistym ruchem, i takiego, z którym możliwe byłoby osiągnięcie całkowitego porozumienia. Ta ostatnia cecha powinna być nadal jednym z ważniejszych celów hodowli. Dawny collie nie był tak długonożny jak współczesny. Miał szerszą czaszkę, krótszą kufę i wyraźnie zaznaczony stop.
Pierwsza wystawa, na której pokazano collie, miała miejsce w Birmingham w 1860 roku. Zaprezentowano je w klasie psów pasterskich wszystkich odmian. Były wśród nich psy pasterskie z krótkim ogonem (dzisiejszy bobtaile), szorstko- i krótkowłose psy pasterskie, a nawet krótkowłose psy szetlandzkie (egzystowały one do 1914 roku, kiedy to przestały być uważane za rasę).
Pierwszego podziału na klasy, uzależnionego od długości włosa, dokonano w czerwcu 1807 roku na wystawie w Crystal Palace w Londynie. Do 1871 roku nie było collie maści śniadej, więc wielkim wydarzeniem dla miłośników tej rasy stało się pojawienie się psa, który odmienił wszystko. Był to OLD COCKIE śniadej maści, która stała się sensacją. Ponieważ był on dominantem, maść ta szybko rozprzestrzeniła się i stała ulubioną. W 1872 w Birmingham OLD COCKIE wygrał klasę psów, mimo że miał aż 23 konkurentów. Jak podaje czasopismo "Franciers Gazette" z 1 kwietnia 1874 roku, COCKIE wygrał w sumie około 30 nagród, między innymi puchar dla najlepszego collie długowłosego w Nottingham w 1873 roku. Był to pies duży, bardzo proporcjonalny, o doskonałej głowie, wspaniałych uszach, oczach i szacie.
Następnym przełomowym okresem w hodowli collie był rok 1873, kiedy to urodził się SCOT, opisywany przez właściciela p. Arkwrighta jako srebrno-niebieski z czarnymi plamami, białym kołnierzem i jednym rybim okiem. SCOT pokrył sukę o imieniu RUSSETT. Najlepszą suką z tego miotu była BLUE STOCKING, która z kolei z psem RED BREAST dała BLUE ROSE. Ta z kolei została pokryta w 1882 roku swoim dziadkiem SCOTEM i dała dwa szczenięta blue-merle: psa BLUE SKY, uważanego w ówczesnych latach za najlepszego psa tej maści, oraz sukę BLUE THISITLE, która urodziła przepiękną sukę BLUE RUIN. Suczka ta została w 1890 roku sprzedana do Ameryki. Jednym z najlepszych reproduktorów blue-merle w tym okresie był MASTER MERLEDALE, który dał wielu zwycięzców, m.in. Southport SKY - zwycięzcę klasy blue-merle w Birmingham, Young MERLEDALE, Yardley BLUE JUMBO, Yardley BLUE DAISY.
Collie blue-merle zyskały ogromną popularność w Ameryce i w związku z tym wiele psów tej maści zostało tam wyeksportowanych. W 1908 roku p. Ellery z San Francisco kupił Southport BLUE SKY, który później był najlepszym merle na wystawie w Nowym Jorku. W tym czasie wyeksportowano również psa HANDSOME BOY i sukę Southport BLUE FLAME szczenną tricolorowym Ch. Southport SIMPLE. Godny odnotowania jest fakt, że kilka blue-merle zostało również sprzedanych do południowej Afryki. W 1909 roku nastąpił taki rozkwit collie merle, że w styczniu tego roku na wystawie w Birmingham było 40 psów tej maści. Konkurencję psów wygrał BLUE PIETRO, który później został wysłany do Ameryki, a konkurencję suk - przepięknie, doskonale umaszczona Southport MERLETTA. Prowadzono wówczas wiele badań, aby wybrać najlepszą drogę do wyhodowania collie blue-merle o prawidłowym umaszczeniu. W rezultacie sześciu miotów, kiedy jedno z rodziców było blue-merle, a drugie innej maści, ale pochodzące z krzyżówki merle, urodziło się 27 szczeniąt, ale jedynie 3 były prawidłowo umaszczone. Jak widać, wyhodowanie dobrego blue-merle nie było wcale łatwe. Nic więc dziwnego, że takie psy były sprzedawane za ogromne pieniądze. 8 czerwca 1910 roku urodził się pierwszy angielski champion blue-merle Porchester BLUE SOL (Southport BLUE STAR - Porchester GRANIA). Był to nie tylko piękny pies, ale i dobry reproduktor. Seedley BLUE BOY i KING OF BLUES to jego dwaj najlepsi synowie.
Wielką miłośniczką owczarków szkockich była królowa Wiktoria. Na wystawie Crufta w lutym 1891 roku wystawiono kilka collie z hodowli królewskiej. Jednym ze zwycięskich psów królowej był tricolorowy OSWALD (BACHELOR - PEGGIE II) i GLEN, opisany jako ciemny podpalany. Jako ciekawostkę należy dodać, że w królewskiej psiarni był także biały collie SQUIRE. Pierwszym prawdziwie białym collie był WHITE SLAVE (SNOW SCOTLANDS ULY) wyhodowany przez p. Storey. Jego ojciec SNOW był biały z czarną łatą na pysku. Był jeszcze biały SNOWSTORM, ale miał on rudą głowę oraz łaty na grzbiecie i ogonie. Trzeba tu nadmienić, że białe collie nigdy nie zostały uznane przez Kennel Club i przy tej maści nie mogły być rejestrowane. Jedynie w USA psy takie pojawiają się na wystawach i są dopuszczane do hodowli.
Królowa Wiktoria miała w swojej hodowli również collie krótkowłose. Pierwszym był SHARP urodzony w 1864 roku; jego pochodzenia jednak nie znano. Był on stałym towarzyszem królowej przez 15 lat, a jego pomnik stoi w parku w Windsorze. Miał obwisłe uszy, co prawdopodobnie było rezultatem wcześniejszych krzyżówek z psami gończymi i jest spotykane nawet u współczesnych collie krótkowłosych. Drugim krótkowłosym psem królowej był NOBLE urodzony w 1872 roku. Został on wyhodowany przez Thomasa Elliota. Ojcem NOBLE był inny SHARP, o którego pochodzeniu nic nie wiadomo. Matka - WAlT - została wyhodowana przez brata Thomasa i była po psie ROVER. Jej dziadkami byli TYNE i BESS wyhodowani przez trzeciego z braci Elliot - Johna. Jest to pierwszy znany rodowód owczarka szkockiego krótkowłosego. NOBLE był ojcem kilku miotów w królewskiej psiarni w Windsorze.